0
0
0
s2sdefault

 

فتنه گران؛ قسمتى از حق و قسمتى از باطل را مى گیرند و به هم مى آمیزند و شیطان از این فرصت استفاده کرده، بر دوستان و پـیـروان خـود چـیـره مـى گـردد و تـنـهـا آنـان کـه مشمول لطف و رحمت پروردگارند، نجات خواهند یافت.

ریشه های فتنه در کلام امام علی (علیه السلام)Fetneh

مـولاى مـتـقـیـان، ریـشـه و عـامـل اصـلى پیدایش فتنه ها را پیروى از هوا و هوس ها و بدعت گذارى در دین مى داند: «اِنَّمـا بـَدْءُ وُقـُوعِ الْفـِتـَنِ اَهـْواءٌ تـُتَّبـَعُ وَ اَحـْکامٌ تُبْتَدَعُ یُخالَفُ فیها کِتابُ اللّهِ وَ یـَتـَوَلّى عـَلَیـْهـا رِجـالٌ رِجـالاً عـَلى غـَیـْرِ دینِ اللّهِ... یُؤْخَذُ مِنْ هذا ضِغْثٌ وَ مِنْ هذا ضِغْثٌ فـَیـُمـْزَجـانِ فـَهـُنالِکَ یَسْتَوْلِى الشَّیْطانُ عَلى اَوْلِیائِهِ وَ یَنْجُو الَّذینَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَ اللّهِ الْحُسْنى» (7)

همواره آغاز پدید آمدن فتنه ها، هواپرستى و بدعت گذارى در احکام آسمانى است، نوآورى هـایـى کـه قـرآن بـا آن مخالف است و گروهى با دو انحراف یاد شده بر گروه دیگر سـلطه و ولایت یابند که برخلاف دین خداست… فتنه گران؛ قسمتى از حق و قسمتى از باطل را مى گیرند و به هم مى آمیزند و شیطان از این فرصت استفاده کرده، بر دوستان و پـیـروان خـود چـیـره مـى گـردد و تـنـهـا آنـان کـه مشمول لطف و رحمت پروردگارند، نجات خواهند یافت.

از سـخـنـان گهربار مولاى متّقیان (علیه السلام) این گونه استنباط مى شود که زمینه ها و شرایط اصـلى فـتـنه در جامعه، پیروى از هوس هاى نفسانى مانند جاه طلبى و دنیا دوستى و نیز بـدعـت در دیـن خداست و ابزار اصلى فتنه گران براى ایجاد فتنه در جامعه، امتزاج حق و بـاطـل اسـت. هـرگـاه مـرز حـق و بـاطـل در اذهـان مـردم و افـکـار عـمـومـى دچـار تـزلزل گـردد و اخـتـلاط میان حق و باطل حاصل شود، بناى فتنه در جامعه پى ریزى مى شـود.

 

براى تبیین موضوع به دو نمونه از فتنه هاى پدید آمده در زمان آن حضرت اشاره مى کنیم:

1 ـ فتنه جمل :

جـنـگ جـمل به خاطر جاه طلبى گروهى از جمله طلحه و زبیر علیه حکومت عـدل عـلى (علیه السلام) بـه راه افـتـاد. فـتـنـه جـویـان بـراى فـریـب افکار عمومى، عایشه همسر پـیـامـبـر (صلی الله علیه و آله) را نـیـز براى ستیز با على (علیه السلام) به همراه خود به صحنه جنگ آوردند. در بحبوحه جنگ و در آن موقعیت حسّاس، یکى از یاران امام على (علیه السلام) به نام «حارث»، به آن حـضـرت مـراجـعه کرد و عرضه داشت: 'من در امر حیرت آورى گرفتار آمده ام؟ حیرانم از ایـنـکه مى بینم شما با کسانى "از قبیل طلحه، زبیر و عایشه" مى جنگید که از صحابه بـزرگ پـیامبر (ص) بوده اند و از طرفى خود شما هم از نزدیکان پیامبر (ص) هستید، هر دو طرف سابقه درخشانى در حمایت از اسلام دارید؛ در این امر متحیّر مانده ام که کدام یک از شما را بر حق بدانم؟ حضرت على (علیه السلام) توصیه روشن گرِ مهمى به او فرمودند:

«یا حارِثُ اِنَّکَ نَظَرْتَ تَحْتَکَ وَ لَمْ تَنْظُرْ فَوْقَکَ فَحِرْتَ! اِنَّکَ لَمْ تَعْرِفِ الْحَقَّ فَتَعْرِفَ اَهْلَهُ وَ لَمْ تَعْرِفِ الْباطِلَ فَتَعْرِفَ مَنْ اَتاهُ» (8)

اى حـارث! تـو بـه پـیـش پـاى خـود چـشـم دوخـتـه اى و از بـلنـدا بـه مسائل نمى نگرى، در نتیجه به سرگردانى دچار آمده اى. تو حق را نشناخته اى تا اهلش را بازشناسى، باطل را نیز نمى شناسى تا هر که بدان سو رفت، بشناسى.

 

2 ـ فـتـنـه صفین:

در این جنگ هنگامى که سپاهیان على (علیه السلام) در آستانه پیروزى نهایى بر لشـکـر مـعـاویـه، قـرار گـرفتند و سپاه اسلام، مى رفت که ریشه ظلم و ستم امویان را بخشکاند؛ معاویه به سیاست مدار کهنه کار و نیرنگ باز خود «عمرو عاص»، پناه برد. او از اصـل اسـاسـى ایـجـاد فـتـنـه، یـعـنـى مـشـتـبـه کـردن حـق و باطل در میان سپاه على(علیه السلام)به خوبى استفاده کرد و دستور داد: سپاه معاویه، قرآن ها را بـر سـر نیزه کنند و بگویند ما نیز مسلمانیم، پس چرا باید با یکدیگر بجنگیم؟ اینجا بـود کـه نـطـفـه فـتـنـه شکل گرفت و شروع به رشد نمود. سپاهیان على (علیه السلام) با دیدن قرآن ها از ادامه جنگ دست کشیدند؛ چرا که، سایه اى از شک و تردید بر سپاه امام خیمه زد و کـار بـه جایى رسید که برامام به حق خود شوریده و او را از ادامه جنگ بازداشتند و از این فتنه، فتنه هاى دیگرى مانند، فتنه دهشتناک خوارج متولد شد و امام (علیه السلام) به دست همین فـتـنـه جـویـان شـیـطـان صـفـت «خـوارج» بـه شـهـادت رسـیـد و جـهـان اسـلام از حـکـومـت عـدل آن حـضرت و دیگر پیشوایان معصوم (علیه السلام) محروم گردید و معاویه و دیگر شاخه هاى شـجره خبیثه اموى بر مردم مسلط گردیدند و در نتیجه استقرار حکومت ننگین اموى، اعمالى از آنان و بنى عباس سر زد که هیچ شباهتى به اسلام نداشت با اینکه متاءسفانه همه آن ها عنوان خلیفه رسول اللّه (ص) را یدک مى کشیدند. (9)

و اینهـا هـمـه، نـتـیـجـه سـیـاسـت شـیـطـانـى آمـیـخـتـن حـق و بـاطـل بـود کـه سـیـاسـت گـرانِ بـاطـل در پـوشـش حـق و بـا شـعـار عـدالت و اصـول انـسـانـى، اعـمـال شـیـطـانـى و سـودجـویـانـه خـود را در این قالب به انجام می رساندند.

شناخت فتنه و ویژگیهای آن از مهمترین مسائل اجتماعی هر جامه به شمار می اید بدون این شناخت امکان هیچ نوع راه حل و گریزی از فتنه وجود ندارد . در جامعه شناسی متداول امروز، واژه ای به نام فتنه یا مشابه آن که خاص فرهنگ قرآنی و اهل البیت(علیهم السلام) است، دیده نمی شود . اما مفاهیم و اصطلاحاتی وجود دارد که می تواند نمایانگر برخی از ابعاد فتنه باشد از جمله گسست فرهنگی، تاریخی و ایدئولوژی، فردگرایی افراطی، کاهش روح تعاون، کاهش انسجام اجتماعی و اختلاف میان کارگزاران در سطوح نظری و برنامه ریزی و اجرایی.

 

شگردهای فتنه گران :

1ـ استفاده از چهره های موجه و مقدس

2ـ شبهه افکنی

3ـ تحریک احساسات

4ـ تفرقه افکنی

5ـ استفاده از شعارهای خوب و جذاب

6ـ در آمیختن حق و باطل

 

در گذشته، فتنه‌ها عموماً بعد از فراهم شدن ناخواسته بسترها و زمینه‌ها توسط عده‌ای از افراد بانفوذ رهبری می‌شدند. اما امروزه مطالعات فراوان مردم‌شناختی، جامعه‌شناختی، روان‌شناختی، سیاسی، منطقه‌ای و تاریخی درباره یک ملت صورت می‌گیرد تا نقاط قوت و ضعف آن به دست آید و بهترین، سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین شیوه برای براندازی نظام حاکم بر آن جامعه به کار گرفته شود. فتنه‌های این دوران، همراه با برنامه‌ریزی‌های راهبردی دقیقی صورت می‌گیرند. با شناخت‌ شگردهای فتنه‌گران بهتر می‌توان به مقابله با فتنه پرداخت. هدف اصلی بسیاری از فتنه‌ها علیه جمهوری اسلامی جایگزینی حکومتی لیبرال به جای حکومت اسلامی است. برای تحقق این هدف لازم است از قبل زمینه‌های فرهنگی، اخلاقی، اجتماعی و ذهنی آن فراهم شود. به همین دلیل، بدون داشتن یک برنامه استراتژیک بزرگ و جامع، دستیابی به چنین هدفی غیر ممکن است. فتنه‌ای می‌تواند مؤثر باشد، که برای همه‌ قدم‌های بعدی خود برنامه‌ داشته باشد. طبیعتاً اگر فتنه‌گران تجزیه و تحلیلی استراتژیک از وضعیت یک جامعه نداشته باشند، نمی‌توانند فهم درستی از قدم‌های بعدی و حوادث آینده داشته باشند، فقط جلوی چشم خود را می‌بینند و به همین دلیل احتمال پیروزی آنان بسیار ضعیف است. افزون بر داشتن برنامه استراتژیک، برای اجرایی کردن استراتژی‌ها نیازمند تاکتیک‌ها و روش‌های کنش متناسب با هر موقعیت خاص هستند.

 

1ـ استفاده از چهره‌های موجه و مقدس

داستان روضه‌خوانی که قربة الی الله همیشه یک روضه غیر مستند را (بدون آنکه خودش بداند) می‌خواند! که معلوم شد با چند واسطه به یکی از مخالفان اسلام می‌رسد. آن روضه ساختگی، به قصد تخریب و انحراف در حقیقت عاشورا، اگر بخواهد مقبول مردم شود، باید از زبان خود عاشورائیان گفته شود! باید از زبان چهره‌های مقدس و تأثیرگذار و به واسطه افراد مورد اطمینان و خوش‌سابقه صورت گیرد! همین ماجرا را در بسیاری از فتنه‌ها می‌بینیم. فتنه‌گران اصلی برای آنکه بتوانند به اهداف خود برسند، با ترفندهای مختلف می‌کوشند سخن خود را از زبان چهر‌ه‌های موجه و مقدس بیان‌ کنند. (10)

 

2ـ شبهه افکنی

یکی دیگر از شگردهای فتنه گران این است که حرکت خود را در فضایی روشن و واضح انجام نمی دهند آنان در هر موردی می کوشند تا مردم را در انتخاب درمانند و امکان تشخیص و شناسایی را از دست بدهند و آنگاه آنچه را که در نظر دارند و همشکل و شبیه حق درست کرده اند به عنوان حق به مردم بشاسانند و انحراف ایجاد کنند فتنه گران از قرآن هم نمی گذرند و از متشابهات آن نیز برای هدف خویش یعنی مشتبه کردن چند مسأله استفاده می کنند مانند خوارج  که شعار خویش را از قرآن انتخاب کردند ان الحکم الا لله (یوسف/40)و ب معنی مطابق رأی و نظر خویش به مقابله امام علی(علیه السلام) بر می خیزند . (11)

 

3ـ تحریک احساسات مردم

استفاده عایشه از این شگرد برای مقابله با امام علی. همه مورخان اذعان کرده‌اند یکی از سرسخت‌ترین دشمنان عثمان، عایشه همسر پیامبر بود. او مدت‌ها بود در شهر مکه عَلَم مخالفت با عثمان را برافراشته بود و آروزی مرگ او را در سر داشت. و به گونه‌های مختلف مردم را تحریک می‌کرد که علیه او قیام نمایند. اما به محض شنیدن خبر قتل عثمان و بیعت مردم مدینه با امام علی با اینکه به سوی مدینه در حال حرکت بود، سفر خود را نیمه تمام گذاشت و به مکه باز گشت و موضع خود را درباره عثمان به طور کامل تغییر داد و در کنار حجر اسماعیل به صورت علنی و آشکار به مخالفت با امام علی پرداخت و با سخنرانی‌های احساسی و عاطفی خود کوشید مردم را به بهانه خون‌خواهی عثمان علیه امام علی بسیج نماید. وی که به دلیل همسری پیامبر محبوبیت فراوانی در بین مردم داشت و به تعبیر امام علی «اطوع الناس فی الناس» بود، توانست با تحریک احساسات مردم و استفاده از موقعیت اجتماعی خود بسیاری از آنان را علیه امام علی تحریک کند و طولی نکشید که مکه را به عنوان پایگاهی برای مخالفان حکومت مرکزی قرار داد و بعد از مدتی طلحه و زبیر نیز به او ملحق شدند. (12)

 

4ـ تفرقه افکنی

یک جامعه یک‌پارچه و متحد، به طور طبیعی سدّ محکمی است در برابر هر گونه فتنه‌انگیزی. فتنه‌گران زمانی می‌توانند ماهی مراد خویش را صید نمایند که در صفوف متحد مردم شکاف ایجاد نمایند. دامن زدن به اختلافات مذهبی و قومی و زبانی می‌تواند زمینه مناسب برای ایجاد فتنه را فراهم سازد.

 

5ـ  استفاده از شعارهای خوب و جذاب

بسیاری از فتنه‌گران چنین وانمود می‌کنند که خواهان امنیت و آرامش مردم و اصلاح امور جامعه‌‌اند: «وَإِذَا قِیلَ لَهُمْ لاَ تُفْسِدُواْ فِی الأَرْضِ قَالُواْ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ».

منافقان زمان پیامبر، به منظور کارشکنی در کار آن حضرت و برنامه‌ریزی برای حرکت‌های براندازانه، کوشیدند از راه تأسیس مسجد (مسجد ضرار) به هدف خود نایل شوند. نیت اصلی آنان ضربه زدن به اسلام و ارتباط با مخالفان خارجی و کارشکنی در فعالیت‌های دولت اسلامی بود؛ اما با استفاده از قالبی زیبا و از راه تأسیس مسجد به انگیزه حمایت از مردم و ضعیفان و پیرانی که رفتن به مسجد «قبا» برای‌شان دشوار بود، می‌خواستند به هدف خود دست یابند: «وَ الّذِینَ اتخَذُوا مَسجِداً ضِرَاراً وَ کفْراً وَ تَفْرِیقَا بَینَ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِرْصاداً لِّمَنْ حَارَب اللّهَ وَ رَسولَهُ مِن قَبْلُ وَ لَیَحْلِفُنّ إِنْ أَرَدْنَا إِلا الْحُسنى وَ اللّهُ یَشهَدُ إِنهُمْ لَکَذِبُونَ» (توبه/ 107) (13)

 

6ـ درآمیختن حق و باطل

آمیختن حق و باطل از دیگر شگردهای فتنه گران می باشد که حضرت علی(علیه السلام) در خطبه 50 ضمن بیان علل شروع و وقوع فتنه ها به آن می پردازند و می فرمایند:

«اگر باطل با حق آمیخته نمی‌شد حق‌جویان آن را می‌شناختند و اگر حق به باطل پوشیده نگردد، دشمنان مجال طعنه زدن به آن را نمی‌داشتند. لیکن اندکی از حق و اندکی از باطل را می‌گیرند و با هم می‌آمیزند و در این هنگام شیطان فرصت می‌یابد تا بر دوستانش مسلط گردد و کسانی که لطف خداوند از پیش شامل حالشان شده است، نجات می‌یابند.» (نهج البلاغه، خ50)  (14)

طبیعی است کسی که می‌خواهد در جامعه اسلامی و در میان مسلمانان فتنه‌گری کند، نمی‌تواند علناً با معارف اسلامی و ارزش‌های دینی مخالفت کند، و الا در همان ابتدا با شکست مواجهه خواهد شد. و یا نمی‌تواند به صورت آشکار انگیزه‌های باطنی خود را برای مردم بازگو نماید. اگر مردم بدانند که ارباب فتنه ‌دنبال منافع دنیوی خود و به دنبال کسب قدرت برای خود هستند، هرگز حاضر نیستند هیزم آتش آنان شوند. به همین دلیل، فتنه‌گران می‌کوشند آمیزه‌ای از سخنان حق و باطل را به شکلی جذاب و تأثیرگذار به مردم ارائه دهند. لباسی از حق را بر اندام انگیزه‌های باطل خود بپوشانند. اگر بگویند ما قانون خدا و مقررات دینی را قبول نداریم، کسی از آنها نمی‌پذیرد اما با شعار حقوق بشر و دموکراسی جلو می‌آیند. هر چند اینها الفاظی زیبا هستند اما در پشت این الفاظ زیبا، غالباً انگیزه‌های شیطانی نهفته است.

 

پیامدهای فتنه :

1- پیدایش تشکیلات فتنه

امام علی، «برپایی و گسترش پرچم‌های گمراهی» است. فتنه موجب می‌شود فتنه‌گران هویت جمعی و تشکیلات اجتماعی منظم‌تر و منسجم‌تری پیدا کنند. پیامد فتنه این است که کسانی که تا قبل از وقوع فتنه هیچ شناخت و آشنایی‌ای نسبت به یکدیگر نداشتند، همدیگر را پیدا می‌کنند. امکانات‌ و نیروهای پراکنده خود را هماهنگ‌تر و منسجم‌تر می‌سازند. نتیجه پیدایش «تشکیلات فتنه» این می‌شود که فتنه‌گران می‌کوشند مرام‌نامه و اساس‌نامه‌ای برای خود تدوین کنند. مبانی فکری خود را ساماندهی نمایند. برای آینده تشکیلات خود برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشند تا بتوانند تأثیرگذاری بیشتری در جامعه داشته و نیروهای بیشتری را جذب نمایند.

 

2- فراموش‌شدن ارزش‌ها

ایجاد شبهه در دین و باورهای اجتماعی مردم، بی‌توجهی به مقررات اسلامی و ضوابط اداری و اقتصادی نظام اسلامی، ثروت‌گرایی و مال‌اندوزی، بدعت در دین و هواپرستی از جمله بستر‌ها و عوامل ایجاد فتنه بودند. طبیعتاً اگر در نتیجه این علل و عوامل فتنه‌ای رخ دهد، حاصلی جز از بین رفتن احکام و ارزش‌های اسلامی نخواهد داشت. (15)

 

 

پی نوشت ها

7ـ نهج البلاغه، خطبه 50، پیشین، ص71.

8ـ نهج البلاغه، ترجمه علی شیروانی، قم: نسیم حیات،1388،ص622.

9ـ ناصر مکارم شیرزای، پیام امام «شرحی تازه و جامعی از نهچ البلاغه»، ج2، تهران:دارالکتب الاسلامیه، ص566.

10ـ شریفی، پیشین، ص13.

11 ـ فتنه و فتنه گران ، پیشین، ص50ـ 49.

12ـ شریفی، پیشین، ص14.

13ـ شریفی، پیشین، ص13.

14ـ طبیعی، پیشین، ص55.

15ـ شریفی، پیشین، ص20.

 

منبع : سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی - حسین کاوشی

نوشتن دیدگاه

دیدگاه‌ها  

# Guest 1390-01-22 15:48
لعن خداوند بر فتنه افکنان
پاسخ دادن | پاسخ به نقل قول | نقل قول کردن
0
0
0
s2sdefault

تصاویری از گالری

گالری تصاویر

آخرین مطالب سایت

پر بازدید ترين مطالب